"PNiRP" 44 (2) 2025 r.

SZYMON KIELAN, PIOTR DĘBOWSKI, MARCIN WĘŻYK, JÓZEF DUKAŁA, ZBIGNIEW KOŁUDZKI, MARCIN KOCINIAK, MACIEJ WIECZOREK, MARCIN KAŹMIERCZAK – Awifauna zbiornika Sulejowskiego w latach 2001-2020. Stan, zmiany oraz propozycje ochrony (Sulejowski Park Krajobrazowy)
 

STRESZCZENIE

W latach 2001–2020 na zbiorniku Sulejowskim oraz w jego najbliższym otoczeniu stwierdzono łącznie 216 gatunków ptaków. Najważniejszą grupę stanowiły ptaki wodno-błotne Non-passeriformes oraz wróblowe Passeriformes związane ze środowiskiem wodnym, łącznie 115 gatunków. Gniazdowanie pewne lub prawdopodobne wykazano dla 43 gatunków wodno-błotnych, wśród których 15 z nich znalazło się w Zał. I Dyrektywy Ptasiej  a 11 taksonów zostało ujętych na Czerwonej Liście Ptaków Polski. W skali regionalnej zbiornik był istotnym lęgowiskiem rybitwy czarnej Chlidonias niger (do 58 par), łabędzia niemego Cygnus olor (30), zimorodka Alcedo athis (9-10), nurogęsi Mergus mergnaser (8-10), gągoła Bucephala clangula (9), krzyżówki Anas platyrhynchos (194), wodnika Rallus aquaticus (63-72), trzciniaka Acrocephalus arundinaceus (173) oraz wąsatki Panurus biarmicus (4). 
W okresie migracji oraz zimowania znaczne koncentracje tworzyły: uhla Melanitta fusca (do 65 os.), gągoł (504 os.), nurogęś (do 1050 os.), ogorzałka Aythya marilla (do 62 os.), świstun Mareca penelope (3050 os.), biegus mały Calidris temmincki (do 14 os.), mewa mała Hydrocoleus minutus (do 240 os.). W porównaniu do lat 90. XX w. stwierdzono wyraźny wzrost liczebności łabędzia niemego, trzciniaka, kokoszki Galinulla chloropus, które to zmiany związane były z sukcesją szuwaru trzcinowego i zarośli wierzbowych. W XXI w. potwierdzono próby pierwszych lęgów pojedynczej pary kormorana Phalacrocorax carbo. Współcześnie nie wykazano lęgów mewy siwej Larus canus, rybitwy białoczelnej Sternula albifrons, perkoza rdzawoszyjego Podiceps grisegena,  zausznika Podiceps nigricollis  oraz głowienki Aythya ferina. Ze względu na występowanie kluczowych gatunków lęgowych i znaczne koncentracje ptaków migrujących zbiornik Sulejowski jest istotną ostoją ptaków w skali regionalnej. Do najistotniejszych zagrożeń należały: okresowe wahania poziomu wody, sukcesja roślinnością szuwarową oraz nadmierna antropopresja związana 
z ruchem turystycznym.

 

BARBARA FOJCIK – Materiały do brioflory Tatrzańskiego Parku Narodowego (Karpaty Zachodnie)
 

STRESZCZENIE

Celem pracy było uzupełnienie wiadomości dotyczących występowania i rozmieszczenia wątrobowców i mchów na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Badania terenowe przeprowadzono we wrześniu 2022 roku. Objęły one Dolinę Białego, Dolinę Chochołowska, Dolinę Filipkę, Dolinę Małej Łąki, Dolinę Pańszczycę (przy czerwonym szlaku od Psiej Trawki), Dolinę Strążyską, Przysłop Miętusi, Siwiańskie Turnie, Staników Żleb, Suchy Wierch Waksmundzki i Wielkie Koryciska. Odnotowano występowanie 98 gatunków, w tym 4 wątrobowców i 94 mchów. 21 gatunków objętych jest ochroną częściową (2 wątrobowce i 19 mchów), zaś 4 gatunki należą do zagrożonych w Polsce (3 narażone na wyginięcie (V): Orthotrichum stramineum, Ulota crispa i U. bruchii, oraz jeden o nieokreślonym zagrożeniu (I) – Plagiopus oederianus).

 

Kronika

PIOTR DASZKIEWICZ, TOMASZ SAMOJLIK – Żubry z Pszczyny w korespondencji Henri Breuila (1877-1961) w zbiorach Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej (MNHN) w Paryżu


STRESZCZENIE

Artykuł przedstawia list Heinricha Wilda i notatkę Henri Breuila z 1908 roku na temat żubrów pszczyńskich. Breuil, wybitny prehistoryk, archeolog i znawca malarstwa jaskiniowego, starał się uzyskać informacje o żywych żubrach, stąd list i kartka pocztowa z Pszczyny. Celem tych zabiegów było porównanie informacji ze źródeł historycznych, materiałów z wykopalisk i malowideł jaskiniowych oraz zrozumienie różnic pomiędzy żubrem, turem i innymi gatunkami bawołowatych.

Avifauna of Sulejów reservoir between 2001–2020. Status, changes and conservation proposals (Sulejowski Landscape Park).


SUMMARY

Between 2001 and 2020, a total of 216 bird species were identified at the Sulejowski reservoir and its immediate surroundings. The most important group consisted of water and marsh birds (Non-passeriformes) and passerines (Passeriformes) associated with the aquatic environment, totalling 115 species. Certain or probable nesting was observed for 43 water and marsh species, 15 of which are listed in Annex I of the Birds Directive, and 11 taxa are included in the Red List of Birds of Poland. On a regional scale, the reservoir was an important breeding ground for the black tern Chlidonias niger (up to 58 pairs), the mute swan Cygnus olor (30), the kingfisher Alcedo athis (9-10), the merganser Mergus mergnaser (8-10), the goldeneye Bucephala clangula (9), the mallard Anas platyrhynchos (194), the water rail Rallus aquaticus (63-72), the reed warbler Acrocephalus arundinaceus (173) and the bearded reedling Panurus biarmicus (4).

During migration and wintering, significant concentrations were formed by: the velvet scoter Melanitta fusca (up to 65 individuals), the common goldeneye (504 individuals), the common merganser (up to 1,050 individuals), the greater scaup Aythya marilla (up to 62 individuals), the Eurasian wigeon Mareca penelope (3,050 individuals), Temminck’s stint Calidris temmincki (up to 14 individuals) and little gull Hydrocoleus minutus (up to 240 individuals). Compared to the 1990s, there has been a marked increase in the numbers of mute swans, reed warblers and common snipes, which is associated with the succession of reed beds and willow thickets. In the 21st century, the first breeding attempts of a single pair of great cormorants Phalacrocorax carbo were confirmed. Currently, no breeding has been observed for the common gull Larus canus, the white-fronted tern Sternula albifrons, the red-necked grebe Podiceps grisegena, the black-necked grebe Podiceps nigricollis, and the pochard Aythya ferina. Due to the presence of key breeding species and significant concentrations of migratory birds, the Sulejowski reservoir is an important bird refuge on a regional scale. The most significant threats included: periodic fluctuations in water levels, succession of rush vegetation and excessive anthropogenic pressure associated with tourist traffic.


Contribution to the bryoflora of the Tatra National Park (Western Carpathians).


SUMMARY

The aim of the work was to supplement the information on the occurrence and distribution of liverworts and mosses in the Tatra National Park. Field studies were conducted in September 2022. They covered the Białego Valley, Chochołowska Valley, Filipka Valley, Mała Łąki Valley, Pańszczyca Valley (at the red trail from Psia Trawka), Strążyska Valley, Przysłop Miętusi, Siwiańskie Turnie, Staników Żleb, Suchy Wierch Waksmundzki and Wielkie Koryciska. The occurrence of 98 species was recorded, including 4 liverworts and 94 mosses. 21 species are under partial protection (2 liverworts and 19 mosses), while 4 species are endangered in Poland (3 vulnerable to extinction (V): Orthotrichum stramineum, Ulota crispa and U. bruchii, and one of unknown threat (I) – Plagiopus oederianus).


European Bison from Pszczyna in the correspondence of Henri Breuil (1877–1961) preserved in the collections of the Main Library of the National Museum of Natural History (MNHN) in Paris

SUMMARY

The article presents a letter from Heinrich Wild and a note by Henri Breuil from 1908 concerning the European bison of Pszczyna. Breuil, a distinguished prehistorian and archaeologist,renowned expert on cave art, sought information about living European bison specimens, which led to the correspondence and a postcard from Pszczyna. The aim of these efforts was to compare data from historical sources, archaeological findings, and cave paintings, in order to better understand the distinctions between the European bison, the aurochs, and other bovine species.