„PNRP” 42(2) – 2023 r.

SPIS TREŚCI

JULITA BUGWIN, KAROLINA JASIŃSKA – Skład pokarmu żubra europejskiego(Bison bonasus) w sezonie wegetacyjnym na wybranych obszarach Puszczy Białowieskiej
JACEK KAZIMIERCZAK – Wyniki badań wstępnych motyli (Lepidoptera) w latach 2018-2022 w okolicach Bagna Całowanie w Mazowieckim Parku Krajobrazowym
AGNIESZKA TAŃCZUK, PAWEŁ BOJAR – Proponowany rezerwat „Ciesacin” jako ostoja przeplatki aurinii (Euphydryas aurinia) (ROTTEMBERG, 1775) (Lepidoptera)
ANNA MARIA OCIEPA, ANTONI ZIĘBA, TOMASZ ZWIJACZ-KOZICA – Zespół Sphagno capilifolii-Empetretum nigri w Tatrzańskim Parku Narodowym – pomiędzy bażyniskiem a torfowiskiem

NOTATKI FLORYSTYCZNE, FAUNISTYCZNE I MYKOBIOTYCZNE
MONIKA STANIASZEK-KIK, NASTASSIA SALANEVICH – Mchy i wątrobowce rezerwatu Gałków [Polska środkowa]

KRONIKA
ZBIGNIEW WITKOWSKI – Ważna konferencja w Pałacu Prezydenckim w stulecie powstania Lasów Państwowych


Skład pokarmu żubra europejskiego (Bison bonasus)
w sezonie wegetacyjnym na wybranych obszarach Puszczy Białowieskiej 

STRESZCZENIE

Żubr europejski jest to największy ssak w Europie żyjący na lądzie. Jego naturalne środowisko, w którym występuje to rozległe lasy liściaste i mieszane. Duże ssaki roślinożerne kształtują strukturę i różnorodność ekosystemów, przez co spełniają one ważną rolę. Poznanie diety żubrów pozwala na lepsze zbadanie ekologii gatunku, ale może też być wykorzystywane do ochrony roślin i ekosystemów. Celem badań było określenie składu pokarmu żubrów w okresie wegetacyjnym na terenie Puszczy Białowieskiej, poprzez przestawienie udziału gatunków roślin runa leśnego, roślin łąkowych oraz roślin drzewiastych.
Badania przeprowadzono na wybranych obszarach Puszczy Białowieskiej. Stanowiły je nadleśnictwa: Białowieża i Hajnówka, wraz z rezerwatami. Uwzględniono zarówno tereny leśne, jak i otwarte. Terenowe badania prowadzono wiosną (4 kwietnia – 22 czerwca) i latem (23 czerwca – 21 września), w latach 2020 – 2021. Zastosowano metodę, polegającą na założeniu tymczasowych powierzchni badawczych o wymiarach 5 m × 5 m (25 m2), w miejscach, które przedstawiały widoczne ślady żerowania i obecności żubra europejskiego. W ich zasięgu wyodrębniono gatunki roślin, które były przez niego zgryzane. Łącznie na terenie rezerwatów założono 17 powierzchni w ciągu dwóch lat badań. Wiosną wyznaczono ich 11, natomiast latem – 6.
W trakcie badań zarejestrowano 37 gatunków roślin, które były zjadane przez żubra. Wykazano, że jego głównym pokarmem w okresie wegetacyjnym były rośliny zielne oraz trawy i turzyce. Gatunki, które były spożywane w największych ilościach stanowiły: pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), malina właściwa (Rubus idaeus), podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria) oraz jaskier (Ranunculus sp.). Udział procentowy poszczególnych grup roślin występujących w diecie żubra nieznacznie zmienia się w czasie trwania całego okresu wegetacyjnego, z uwagi na sezonowość występowania gatunków roślin w tych grupach, co niesie za sobą też zmianę siedlisk, na których żubry odbywają żer. Większość siedlisk, jakie żubry wybierają do odbywania żeru charakteryzuje wysoka żyzność, m.in. lasowe, które obfitują w pokarm w czasie trwania sezonu wegetacyjnego.

 

Badania nad motylami (Lepidoptera) w latach 2018 - 2022
w okolicach Bagna Całowanie w Mazowieckim Parku Krajobrazowym 

STRESZCZENIE

W rejonie Bagna Całowanie w Mazowieckim Parku Krajobrazowym prowadzono w latach 2018 – 2022 badania mające na celu poznanie fauny motyli na tym terenie. Owady obserwowano na 9 stanowiskach zlokalizowanych na całym obszarze Bagna oraz w okalających je lasach. Na podstawie badań własnych wykazano 301 gatunków, 25 z 62 gatunków podawanych wcześniej w literaturze nie udało się potwierdzić. Obecnie, łączna ilość gatunków wykazanych z obszaru Bagna Całowanie wynosi 326, co stanowi 10% wszystkich motyli Polski. Wśród nich 2 gatunki są nowe dla województwa mazowieckiego, a 264 nie wykazywano dotychczas z rejonu Bagna Całowanie. Największą liczbę gatunków stwierdzono na stanowisku Ścieżka przyrodnicza „13 błota stóp” (160 gatunków) i na stanowisku Wydma Pękatka (153 gatunki). W zebranym materiale na uwagę zasługuje 10 gatunków z „Czerwonej listy zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce”, do których należą: Heteropterus morpheus, Iphiclides podalirius, Papilio machaon, Lycaena dispar, Lycaena helle, Phengaris alcon, Phengaris teleius, Apatura ilia, Coenonympha tullia, Spatalia argentina.
Do gatunków rzadko notowanych w skali kraju, nieobjętych żadnymi formami ochrony, należą: Aethes triangulana (Tortricidae); Cyclophora pendularia, Idaea ochrata, Anticollix sparsata (Geometridae); Xylomoia graminea (Noctuidae).

 

Proponowany rezerwat „Ciesacin” jako ostoja przeplatki aurinii (Euphydryas aurinia)
(ROTTEMBURG, 1775) (Lepidoptera) 

STRESZCZENIE

Torfowiska to najcenniejsze, a jednocześnie najbardziej zagrożone siedliska zarówno w Polsce jak i Europie, w tym przed wszystkim torfowiska alkaliczne, typu węglanowego, opisywane w niniejszym artykule. W wyniku działań człowieka, meliorowania terenów, osuszania pod pastwiska i dodatkowo, daleko idących zmian klimatu, takie tereny mogą wkrótce zniknąć z powierzchni ziemi. Proponowany rezerwat „Ciesacin”, znany z wielu opracowań jako Torfowisko „Ciesacin”, leżące w pobliżu miejscowości Garbatówka i Grabniak, w gminie Cyców, w powiecie łęczyńskim, w województwie lubelskim, zasługuje na uwagę zarówno pod kątem flory jak i fauny (kręgowców i bezkręgowców). Podczas gdy zbiorowiska roślinne tego terenu zostały opisane wyczerpująco, faunie, zwłaszcza bezkręgowców, poświęcono do tej pory zbyt mało uwagi.
Od 2020 roku prowadzimy regularne badania odonatofauny, które zaowocowały potwierdzeniem występowania takich chronionych gatunków motyli jak modraszek telejus (Phengaris teleius) i czerwończyk nieparek (Lycaena dispar), oraz odkryciem stabilnej populacji przeplatki aurinii (Euphydryas aurinia), motyla zagrożonego wyginięciem. W roku 2021 i 2022, zaobserwowano imagines w locie godowym i zaloty par. Obserwacje miały miejsce w szczycie pojawu, motyle były obecne w dużej liczbie, żerowały na roślinach nektarodajnych: kukułkach szerokolistnych (Dactylorhiza majalis), jaskrze ostrym (Ranunculus acris), ostrożeniach (Cirsium sp.) i ostach (Carduus sp.). Dostępność bazy pokarmowej dla gąsienic, a więc czarcikęsa łąkowego (Succisa pratensis), jest wystarczająca do przeprowadzenia pełnego cyklu rozwojowego. Obecnie najważniejszą kwestią jest ochrona tych podmokłych siedlisk przed wysychaniem oraz zatrzymanie sukcesji drzew i krzewów poprzez koszenie łąk w odpowiednim czasie. Wprowadzenie ochrony rezerwatowej na Torfowisku „Ciesacin”, z pewnością przyczyni się do zachowania cennych siedlisk dla wielu gatunków roślin i zwierząt.

 

Zespół Sphagno capillifolii-Empetretum nigri w Tatrzańskim Parku
Narodowym – pomiędzy bażyniskiem a torfowiskiem 

STRESZCZENIE

Kępy torfowcowo-płonnikowe tworzą mchy: Sphagnum spp., Polytrichum strictum, którym towarzyszą krzewinki: Vaccinium spp., Empetrum hermaphroditum, oraz rośliny zielne muraw wysokogórskich. Kępy torfowcowo-płonnikowe były przedmiotem badań briologicznych w Tatrzańskim Parku Narodowym, nie zajmowano się natomiast ich przynależnością fitosocjologiczną. W 2022 r. ww. fitocenozy zostały zmapowane w dokumentowan zestawem 24 zdjęć fitosocjologicznych (Tab. 1). Opisane płaty roślinności zostały zaklasyfikowane do zespołu Sphagno capillifolii-Empetretum nigri BĚLOHLÁVKOVÁ 2006, podzespołu Sphagno capillifolii-Empetretum nigri luzuletosum alpinopilosae BĚLOHLÁVKOVÁ 2006. Zespół tworzą gatunki mchów charakterystyczne dla torfowisk wysokich oraz rośliny naczyniowe charakterystyczne dla bażynowisk. Zespoł Sphagno capillifolii-Empetretum nigri występuje głównie w piętrze subalpejskim i alpejskim, rzadziej w reglu górnym.

 

NOTATKI FLORYSTYCZNE, FAUNISTYCZNE I MYKOBIOTYCZNE

 

Mchy i wątrobowce rezerwatu Gałków [Polska środkowa]

STRESZCZENIE

Rezerwat Gałków został utworzony w celu ochrony fragmentów naturalnego lasu bukowego z udziałem jodły. Cały obiekt zajmują ekosystemy leśne, głównie kwaśna buczyna niżowa Luzulo pilosae – Fagetum i żyzna buczyna niżowa Galio odorati – Fagetum. Celem badań było scharakteryzowanie aktualnej brioflory rezerwatu Gałków ze wskazaniem gatunków chronionych i zagrożonych występujących w obiekcie. Badania terenowe przeprowadzono w 2020 r. W trakcie badań odnotowano 5 gatunków wątrobowców oraz 43 gatunki i jedną odmianę mchów (łącznie 49 taksonów). W muskoflorze rezerwatu Gałków stwierdzono występowanie 7. gatunków podlegających ochronie częściowej oraz trzy gatunki narażone na wyginięcie (kat. V) tj. Orthotrichum striatum, Ulota crispa and Ulota bruchii. Na poszczególnych typach siedlisk stwierdzono następująca liczbę taksonów: na epiksylicznych – 30, na epifitycznych – 26, na epigeicznych – 16, na epilitycznych – 5. Do interesujących składników flory rezerwatu Gałków należą dwa ekspansywne gatunki mchów tj. Dicranoweisia cirrata oraz Orthodicranum tauricum. Liczba gatunków mchów i wątrobowców stwierdzonych w rezerwacie Gałków jest dość duża, uwzględniając niewielkie zróżnicowanie szaty roślinnej oraz powierzchnię badanego obiektu. Czynnikami, które w tym przypadku sprzyjają mszakom może być wiek drzewostanów i obecność zróżnicowanych frakcji martwego drewna.

CONTENTS

JULITA BUGWIN, KAROLINA JASIŃSKA – Diet composition of the European bison (Bison bonasus) during the growing season in selected areas of the Białowieża Forest
JACEK KAZIMIERCZAK – The results of preliminary research in years 2018–2022 on the butterflies and moths (Lepidoptera) of Całowanie Marsh area in Mazowiecki Landscape
AGNIESZKA TAŃCZUK, PAWEŁ BOJAR – The proposed „Ciesacin” nature reserve as a refuge of the Marsh fritillary (Euphydryas aurinia) (ROTTEMBURG, 1775) (Lepidoptera)
ANNA MARIA OCIEPA, ANTONI ZIĘBA, TOMASZ ZWIJACZ-KOZICA – The association Sphagno capillifolii-Empetretum nigri in the Tatra National Park – between crowberry thickets and bogs

SHORT FLORISTIC, FAUNISTIC AND MICOBIOTIC NOTES
MONIKA STANIASZEK-KIK, NASTASSIA SALANEVICH – Mosses and liverworts of the Gałków nature reserve (Central Poland)

CHRONICLE
ZBIGNIEW WITKOWSKI, – Important conference at the Presidential Palace on the centenary of the establishment of the State Forests


Diet composition of the European bison (Bison bonasus) during the growing season in selected
areas of the Białowieża Forest

SUMMARY

The European bison is the largest terrestrial mammal in Europe. Its natural habitat is extensive deciduous and mixed forests. Large herbivores shape the structure and diversity of ecosystems. In a result, they are crucial for the environment. Knowledge about bison’s diet allows for a better understanding of their ecology, but it may also be used in plant and ecosystem ecology. The research aimed to determine the share of undergrowth, meadow and woody plant species eaten by bison.
The research was conducted in selected areas of Białowieża Forest – forest districts: Białowieża and Hajnówka with reserves, including open and forest areas. The research was conducted in the spring (April 4 – June 22) and summer (June 23 – September 21) in the years 2020-2021. We set up temporary research plots with dimensions of 5 m × 5 m (25 m2) in places that showed visible signs of bison feeding. In those plots, we registered individuals of plant species eaten by bison. A total of 17 plots were set in the area of reserves. There were 11 plots in spring and 6 plots in summer.
In total, 37 plant species that were eaten by bison, were registered during the research. Its main food during the growing season was herbs, grasses and sedges. The most abundant plant species that were eaten were: Urtica dioica, Rubus idaeus, Aegopodium podagraria and Ranunculus sp.. The percentage of individual plant groups present in the bison's diet changes slightly during the entire growing period, due to the seasonality of the occurrence of plant species in those groups, which also results in a change in the habitats where bison feed. Most of the habitats chosen by European bison for feeding were characterized by high fertility, e.g. forest, which abound in food during the growing season.

 

The results of preliminary research in years 2018 – 2022 on the butterflies and moths
(Lepidoptera) of Całowanie Marsh area in Mazowiecki Landscape

SUMMARY

Between 2018 and 2022, research on Lepidoptera in Całowanie Marsh area in Mazowiecki Landscape Park was conducted to determine the spatial distribution and diversity of species. The butterflies and moths were observed in 9 permanent sites, located across the whole area. A total number of 326 species (10% of Polish Lepidoptera fauna) from 23 families were recorded and found in the literature. Among them 2 species were new to Masovian province. In the collected material there are 10 species included in the “Red List of Threatened Animals in Poland”, 5 species rarely found in Poland and 264 species which have not been recorded before from Całowanie Marsh area. The greatest number of species was recorded on following sites: Ścieżka przyrodnicza „13 błota stóp” (160 species) and Wydma Pękatka (153 species). Among all records, 10 species from the „Red List of Threatened Animals in Poland” deserve special attention: Heteropterus morpheus, Iphiclides podalirius, Papilio machaon, Lycaena dispar, Lycaena helle, Phengaris alcon, Phengaris teleius, Apatura ilia, Coenonympha tullia, Spatalia argentina.
Species rarely recorded on a national scale, not covered by any form of protection, include: Tortricidae – Aethes triangulana; Geometridae - Cyclophora pendularia, Idaea ochrata, Anticollix sparsata; Noctuidae - Xylomoia graminea.

 

The proposed „Ciesacin” nature reserve as a refuge of the Marsh fritillary
(Euphydryas aurinia) (ROTTEMBURG, 1775) (Lepidoptera).

SUMMARY

Peat bogs and fens are extremely precious, yet the most endangered habitats both in Poland as in the wole Europe, including alkaline, calcareous fens described in the this article. Because of various human actions like meliorations, drainage wetlands for pastures, and additionally, far reaching climatic changes, such areas may shortly vanish from the surface of the earth. The proposed „Ciesacin” nature reserve, known from many publications as „Ciesacin” Fen, located near Garbatówka and Grabniak, in Cyców community, Łęczna County, Lublin Voivodeship, deserves special attention to flora and fauna (vertebrates and invertebrates). Whereas, vegetation of this area has ben described in details, the fauna, especially invertebrates, has not been paid enough attention so far.
Since 2020, there has been odonata research which resulted in the confirmation of the presence of such protected species as the Scarce Large Blue (Phengaris teleius) and the Large Copper (Lycaena dispar), as well as the discovery of a stable population of the Marsh Fritillary (Euphydryas aurinia), the endangered species. In 2021 and 2022, imagines in mating flight and courtship were observed. Observations took place in the high season, butterflies were present in huge numbers, feeding on nectar-producing plants: Dactylorhiza majalis, Ranunculus Cirsium sp. and Carduus sp. Accessibility of the food plant for larvae - Succisa pratensis, is enough for the butterflies to finish the whole life cycle. Currently, the most important issue is a conservation of those wetlands against drying out and stopping the succession of trees and shrubs by cutting the meadows down in the adequate period of the year. Introducing the protection of „Ciesacin” Fen in the form of nature reserve, will definitely contribute to preservation of valuable habitats for many plant and animal species.

 

The association Sphagno capillifolii-Empetretum nigri in the Tatra National Park –
between crowberry thickets and bogs

SUMMARY

Sphagnum-Polytrichum hummocks are formed by Sphagnum spp., Polytrichum strictum, accompanied by dwarf shrubs: Vaccinium spp., Empetrum hermaphroditum and herbaceous plants representing siliceous alpine swards. They were a subject of bryological research in the Tatra National Park, but there were no phytosociological studies on them. In 2022 patches of Sphagnum-Polytrichum hummocks in the TNP were mapped and documented by a set of 24 relevés (Table 1). These patches have been classified to the Sphagno capillifolii-Empetretum nigri Bělohlávková 2006 association and the Sphagno capillifolii-Empetretum nigri luzuletosum alpinopilosae Bělohlávková 2006 subassociation. This syntaxon consists of moss species characteristic for peat bogs and vascular plants characteristic for crowberry thickets. Sphagno capillifolii-Empetretum nigri develops mainly in the subalpine and alpine belts, less often in the upper montane zone.

 

SHORT FLORISTIC, FAUNISTIC AND MICOBIOTIC NOTES

Mosses and liverworts of the Gałków nature reserve (Central Poland)

SUMMARY

In 2020 bryological research was carried out in the "Gałków" nature reserve (Łódź Voivodeship, Brzeziny Forest District). It is one of the smallest reserve in this region. In studied area deciduous forests (mainly Luzulo pilosae-Fagetum and Galio odorati-Fagetum) predominate. As a result, 5 liverwort species and 43 species and one variety of moss were found. The analysis of ecological groups showed that epixylic and epiphytic bryophytes were the most numerous. Seven protected and endangered species were found in the “Gałków” reserve. Among the most important records can be mentioned: Dicranoweisia cirrata, Orthodicranum tauricum, Orthotrichum striatum, Ulota crispa and U. bruchii.