Magdalena Jędro, Grzegorz Jędro, Małgorzata Goc, Grzegorz Szewczyk, Małgorzata Knitter, Korneliusz Knitter – Awifauna Słowińskiego Parku Narodowego w latach 2009–2019 w świetle danych historycznych
STRESZCZENIE
Słowiński Park Narodowy (SPN) ze względu na położenie geograficzne oraz zróżnicowanie siedlisk, stanowi ważny na mapie Pomorza oraz całego kraju teren lęgowy oraz miejsce migracji i zimowania wykorzystywane przez wiele gatunków ptaków. Niniejsze opracowanie przedstawia analizę awifauny SPN na podstawie danych monitoringowych z lat 2009-2019. Dane te zostały zgromadzone w ramach monitoringu ornitologicznego prowadzonego przez pracowników Parku oraz z dostępnej literatury i opracowane na potrzeby ekspertyzy dotyczącej ochrony awifauny w ramach planu ochrony SPN. Dodatkowo wykonano kwerendę literatury historycznej w celu opracowania listy gatunkowej wszystkich gatunków ptaków stwierdzonych w Parku wraz z oceną ich statusu. Badaniem objęto populacje ptaków występujące na terenie SPN i obszarów Natura 2000: Pobrzeże Słowińskie (PLB220003) i Przybrzeżne Wody Bałtyku (PLB990002).
W wyniku analiz opracowano listę 287 gatunków ptaków odnotowanych od początku badań prowadzonych na tym terenie. Liczba ta stanowi ponad 60% wszystkich gatunków ptaków stwierdzonych w Polsce. Gatunki te omówiono w kontekście zmian historycznych oraz ich statusu w latach 2009-2019. Spośród nich 190 gatunków zaklasyfikowano jako lęgowe lub potencjalnie lęgowe od początku historii badań ornitologicznych w Parku. W latach 2009-2019 jako lęgowe wykazano 152 gatunki, a do najcenniejszych spośród nich należą: ohar Tadorna tadorna (4-16 par), orzeł przedni Aquila chrysaetos (1-2), bielik Haliaeetus albicilla (5-6), puchacz Bubo hubo (1-5), lelek Caprimulgus europaeus (40-70), sieweczka obrożna Charadrius hiaticula (10-20) i pliszka cytrynowa Motacilla citreola (0-6). Wykazano istotność terenu Parku dla gatunków nielęgowych, które osiągają tu znaczne liczebności, takich jak: łabędź krzykliwy Cygnus cygnus (do 890 osobników), łabędź czarnodzioby Cygnus columbianus (do 130 os.), bielaczek Mergellus albellus (do 250 os.), lodówka Clangula hyemalis (do 20 000 os.), uhla Melanitta fusca (do 20 000 os.), czy żuraw Grus grus (do 8 500 os). Przedstawiono istotne zmiany w składzie awifauny na przestrzeni lat, w tym zanikanie niektórych gatunków lęgowych (38 gatunków) oraz pojawienie się nowych (3 gatunki — łabędź krzykliwy, gągoł i pliszka cytrynowa).
W artykule przeanalizowano działania ochronne oraz skuteczność wdrożonych środków ochrony. Działania te obejmują one m.in. eliminację zagrożeń antropogenicznych, tworzenie zastępczych miejsc gniazdowania oraz kontrolę gatunków inwazyjnych. Kluczowe jest zarządzanie siedliskami nieleśnymi i gospodarowanie wodą tak, aby zapewnić odpowiednie warunki dla ptaków wodno-błotnych. Istotne jest także utrzymanie otwartych terenów w otulinie Parku, by zapobiec fragmentacji siedlisk przez zabudowę. Wyniki badań podkreślają wysoką wartość ornitologiczną SPN oraz jego rolę w ochronie rzadkich i zagrożonych gatunków. Zaprezentowane dane stanowią cenny wkład w poznanie populacji ptaków w regionie i dostarczają podstaw do dalszych badań oraz działań ochronnych.
Wojciech Sobociński – Mało znana relacja prof. Tadeusza Vetulaniego, dotycząca losów rezerwatu koników polskich typu tarpana Eguus caballus gmelini w Puszczy Białowieskiej
STRESZCZENIE
Prezentowany dokument odnaleziony w Archiwum Państwowym w Białymstoku jest raportem sporządzonym przez profesora Tadeusza Vetulaniego po jego pierwszej powojennej wizycie w rezerwacie konika polskiego typu tarpana w Puszczy Białowieskiej. Sprawozdanie zostało zlecone przez Ministerstwo Leśnictwa i ukończone jesienią 1945 roku. Zawiera ono opis wojennej historii rezerwatu, począwszy od wkroczenia wojsk sowieckich do Puszczy Białowieskiej 18 września 1939 roku, poprzez okres okupacji niemieckiej, aż po koniec II wojny światowej. Sprawozdanie oparte jest na zeznaniach naocznych świadków, pracowników rezerwatu i Białowieskiego Parku Narodowego, a także na powojennych badaniach autora.
Dokument przedstawia losy wszystkich koników polskich hodowanych w rezerwacie przed wojną, szczegółowo opisując ich cechy fenotypowe, cele hodowlane oraz straty poniesione w wyniku systematycznych kradzieży zwierząt przez Niemców. Wskazuje braci Lutza i Heinza Hecków jako głównych sprawców tych aktów przywłaszczenia.
Dokument zawiera wcześniej nieznane nazwiska osób, które pełniły funkcje administracyjne w rezerwacie i Białowieskim Parku Narodowym podczas okupacji sowieckiej. Raport Vetulaniego stanowi cenne źródło historyczne, przedstawiające stan rezerwatu koników w okresie wojny i bezpośrednio po niej. Stanowi również ważne świadectwo kierunków działań na rzecz ochrony przyrody w Polsce, w szczególności prac związanych z restytucją gatunków i zachowaniem dziedzictwa genetycznego.
STRESZCZENIE
Słowiński Park Narodowy (SPN) ze względu na położenie geograficzne oraz zróżnicowanie siedlisk, stanowi ważny na mapie Pomorza oraz całego kraju teren lęgowy oraz miejsce migracji i zimowania wykorzystywane przez wiele gatunków ptaków. Niniejsze opracowanie przedstawia analizę awifauny SPN na podstawie danych monitoringowych z lat 2009-2019. Dane te zostały zgromadzone w ramach monitoringu ornitologicznego prowadzonego przez pracowników Parku oraz z dostępnej literatury i opracowane na potrzeby ekspertyzy dotyczącej ochrony awifauny w ramach planu ochrony SPN. Dodatkowo wykonano kwerendę literatury historycznej w celu opracowania listy gatunkowej wszystkich gatunków ptaków stwierdzonych w Parku wraz z oceną ich statusu. Badaniem objęto populacje ptaków występujące na terenie SPN i obszarów Natura 2000: Pobrzeże Słowińskie (PLB220003) i Przybrzeżne Wody Bałtyku (PLB990002).
W wyniku analiz opracowano listę 287 gatunków ptaków odnotowanych od początku badań prowadzonych na tym terenie. Liczba ta stanowi ponad 60% wszystkich gatunków ptaków stwierdzonych w Polsce. Gatunki te omówiono w kontekście zmian historycznych oraz ich statusu w latach 2009-2019. Spośród nich 190 gatunków zaklasyfikowano jako lęgowe lub potencjalnie lęgowe od początku historii badań ornitologicznych w Parku. W latach 2009-2019 jako lęgowe wykazano 152 gatunki, a do najcenniejszych spośród nich należą: ohar Tadorna tadorna (4-16 par), orzeł przedni Aquila chrysaetos (1-2), bielik Haliaeetus albicilla (5-6), puchacz Bubo hubo (1-5), lelek Caprimulgus europaeus (40-70), sieweczka obrożna Charadrius hiaticula (10-20) i pliszka cytrynowa Motacilla citreola (0-6). Wykazano istotność terenu Parku dla gatunków nielęgowych, które osiągają tu znaczne liczebności, takich jak: łabędź krzykliwy Cygnus cygnus (do 890 osobników), łabędź czarnodzioby Cygnus columbianus (do 130 os.), bielaczek Mergellus albellus (do 250 os.), lodówka Clangula hyemalis (do 20 000 os.), uhla Melanitta fusca (do 20 000 os.), czy żuraw Grus grus (do 8 500 os). Przedstawiono istotne zmiany w składzie awifauny na przestrzeni lat, w tym zanikanie niektórych gatunków lęgowych (38 gatunków) oraz pojawienie się nowych (3 gatunki — łabędź krzykliwy, gągoł i pliszka cytrynowa).
W artykule przeanalizowano działania ochronne oraz skuteczność wdrożonych środków ochrony. Działania te obejmują one m.in. eliminację zagrożeń antropogenicznych, tworzenie zastępczych miejsc gniazdowania oraz kontrolę gatunków inwazyjnych. Kluczowe jest zarządzanie siedliskami nieleśnymi i gospodarowanie wodą tak, aby zapewnić odpowiednie warunki dla ptaków wodno-błotnych. Istotne jest także utrzymanie otwartych terenów w otulinie Parku, by zapobiec fragmentacji siedlisk przez zabudowę. Wyniki badań podkreślają wysoką wartość ornitologiczną SPN oraz jego rolę w ochronie rzadkich i zagrożonych gatunków. Zaprezentowane dane stanowią cenny wkład w poznanie populacji ptaków w regionie i dostarczają podstaw do dalszych badań oraz działań ochronnych.
Wojciech Sobociński – Mało znana relacja prof. Tadeusza Vetulaniego, dotycząca losów rezerwatu koników polskich typu tarpana Eguus caballus gmelini w Puszczy Białowieskiej
STRESZCZENIE
Prezentowany dokument odnaleziony w Archiwum Państwowym w Białymstoku jest raportem sporządzonym przez profesora Tadeusza Vetulaniego po jego pierwszej powojennej wizycie w rezerwacie konika polskiego typu tarpana w Puszczy Białowieskiej. Sprawozdanie zostało zlecone przez Ministerstwo Leśnictwa i ukończone jesienią 1945 roku. Zawiera ono opis wojennej historii rezerwatu, począwszy od wkroczenia wojsk sowieckich do Puszczy Białowieskiej 18 września 1939 roku, poprzez okres okupacji niemieckiej, aż po koniec II wojny światowej. Sprawozdanie oparte jest na zeznaniach naocznych świadków, pracowników rezerwatu i Białowieskiego Parku Narodowego, a także na powojennych badaniach autora.
Dokument przedstawia losy wszystkich koników polskich hodowanych w rezerwacie przed wojną, szczegółowo opisując ich cechy fenotypowe, cele hodowlane oraz straty poniesione w wyniku systematycznych kradzieży zwierząt przez Niemców. Wskazuje braci Lutza i Heinza Hecków jako głównych sprawców tych aktów przywłaszczenia.
Dokument zawiera wcześniej nieznane nazwiska osób, które pełniły funkcje administracyjne w rezerwacie i Białowieskim Parku Narodowym podczas okupacji sowieckiej. Raport Vetulaniego stanowi cenne źródło historyczne, przedstawiające stan rezerwatu koników w okresie wojny i bezpośrednio po niej. Stanowi również ważne świadectwo kierunków działań na rzecz ochrony przyrody w Polsce, w szczególności prac związanych z restytucją gatunków i zachowaniem dziedzictwa genetycznego.
Magdalena Jędro, Grzegorz Jędro, Małgorzata Goc, Grzegorz Szewczyk, Małgorzata Knitter, Korneliusz Knitter – Avifauna of Slovinski National Park between 2009–2019 in the context of historical changes
Abstract: Slovinski National Park (SNP) is one of the key ornithological sites in Poland, providing important breeding, migratory and wintering habitats for many bird species. This study analyses the Park's avifauna based on monitoring data from 2009-2019, collected by Park staff and external sources for the SNP conservation plan. Additionally, historical literature was reviewed to compile a species list of all bird species recorded in the Park along with an assessment of their status. The research covers bird populations within SNP and two Natura 2000 Special Protection Areas: Pobrzeze Slowiriskie (PLB220003) and Przybrze2ne Wody Baltyku (PLB990002). A total of 287 bird species were recorded since the beginning of ornithological studies in the park, representing more than 60% of Poland's avifauna. Among them, 190 species were confirmed as breeding or potentially breeding through the history. In the years covered by the study, 152 breeding species were recorded and the most significant among them are: common shelduck Tadorna tadorna (4-16 pairs), golden eagle Aquila chrysaetos (1-2), white-tailed eagle Haliaeetus albicilla (5-6), eagle owl Bubo bubo (1-5), European nightjar Caprimulgus europaeus (40-70), ringed plover Charadrius hiaticula (10-20), and citrine wagtail Motacilla citreola (0-6). The Park is an important place for migratory and wintering birds, e.g. whooper swan Cygnus cygnus (up to 890 individuals), tundra swan Cygnus columbianus (130 ind.), smew Mergellus albellus (250 individuals), long-tailed duck Clangula hyemalis (20 000 ind.), velvet scoter Melanitta fusca (20 000 ind.) and common crane Grus grus (8 500 ind.). The study discusses historical changes, species trends, and the effectiveness of conservation measures. Key findings highlight shifts in species composition, including the decline of some breeding birds and the appearance of new ones. The results emphasize SNP's high ornithological value and its role in protecting rare and endangered species. The study underscores the need for continued monitoring to support conservation efforts within the Natura 2000 framework and contribute to broader ecological research.
Wojciech Sobociński – A little-known report by Professor Tadeusz Vetulani concerning the history and fate of the Polish primitive horse Tarpan type Eguus caballus gmelini reserve in the Białowieża Forest
Abstract: The document presented here was discovered in the State Archives in Bialystok. It constitutes a report prepared by Professor Tadeusz Vetulani following his first post-war visit to the reserve of Polish konik horses of the Tarpan type. The report was commissioned by the Polish Ministry of Forestry and was completed in the autumn of 1945. It provides a comprehensive account of the history of the reserve, beginning with the Soviet entry into the Bialowieza Forest on 18 September 1939, through the period of German occupation, and concluding with the end of the Second World War. The report is based on eyewitness testimonies from staff members of the reserve and Bialowieza National Park, as well as the author's post-war investigations. The document meticulously traces the fate of all Polish konik horses bred in the reserve prior to the war, detailing their phenotypic characteristics, breeding objectives, and the losses incurred as a result of systematic theft of animals by German. The brothers Lutz and Heinz Heck are explicitly identified as the principal agents responsible for these acts of appropriation. Furthermore, the report includes previously undocumented names of individuals who held administrative roles in the reserve and the Bialowieza National Park during the Soviet occupation. Vetulani's report represents a valuable historical source, offering insight into the wartime and immediate post-war conditions of the Bialowieza Forest and its protected areas. It also constitutes an important contribution to the study of early nature conservation efforts in Poland, particularly those related to species restitution and the preservation of genetic heritage.
Abstract: Slovinski National Park (SNP) is one of the key ornithological sites in Poland, providing important breeding, migratory and wintering habitats for many bird species. This study analyses the Park's avifauna based on monitoring data from 2009-2019, collected by Park staff and external sources for the SNP conservation plan. Additionally, historical literature was reviewed to compile a species list of all bird species recorded in the Park along with an assessment of their status. The research covers bird populations within SNP and two Natura 2000 Special Protection Areas: Pobrzeze Slowiriskie (PLB220003) and Przybrze2ne Wody Baltyku (PLB990002). A total of 287 bird species were recorded since the beginning of ornithological studies in the park, representing more than 60% of Poland's avifauna. Among them, 190 species were confirmed as breeding or potentially breeding through the history. In the years covered by the study, 152 breeding species were recorded and the most significant among them are: common shelduck Tadorna tadorna (4-16 pairs), golden eagle Aquila chrysaetos (1-2), white-tailed eagle Haliaeetus albicilla (5-6), eagle owl Bubo bubo (1-5), European nightjar Caprimulgus europaeus (40-70), ringed plover Charadrius hiaticula (10-20), and citrine wagtail Motacilla citreola (0-6). The Park is an important place for migratory and wintering birds, e.g. whooper swan Cygnus cygnus (up to 890 individuals), tundra swan Cygnus columbianus (130 ind.), smew Mergellus albellus (250 individuals), long-tailed duck Clangula hyemalis (20 000 ind.), velvet scoter Melanitta fusca (20 000 ind.) and common crane Grus grus (8 500 ind.). The study discusses historical changes, species trends, and the effectiveness of conservation measures. Key findings highlight shifts in species composition, including the decline of some breeding birds and the appearance of new ones. The results emphasize SNP's high ornithological value and its role in protecting rare and endangered species. The study underscores the need for continued monitoring to support conservation efforts within the Natura 2000 framework and contribute to broader ecological research.
Wojciech Sobociński – A little-known report by Professor Tadeusz Vetulani concerning the history and fate of the Polish primitive horse Tarpan type Eguus caballus gmelini reserve in the Białowieża Forest
Abstract: The document presented here was discovered in the State Archives in Bialystok. It constitutes a report prepared by Professor Tadeusz Vetulani following his first post-war visit to the reserve of Polish konik horses of the Tarpan type. The report was commissioned by the Polish Ministry of Forestry and was completed in the autumn of 1945. It provides a comprehensive account of the history of the reserve, beginning with the Soviet entry into the Bialowieza Forest on 18 September 1939, through the period of German occupation, and concluding with the end of the Second World War. The report is based on eyewitness testimonies from staff members of the reserve and Bialowieza National Park, as well as the author's post-war investigations. The document meticulously traces the fate of all Polish konik horses bred in the reserve prior to the war, detailing their phenotypic characteristics, breeding objectives, and the losses incurred as a result of systematic theft of animals by German. The brothers Lutz and Heinz Heck are explicitly identified as the principal agents responsible for these acts of appropriation. Furthermore, the report includes previously undocumented names of individuals who held administrative roles in the reserve and the Bialowieza National Park during the Soviet occupation. Vetulani's report represents a valuable historical source, offering insight into the wartime and immediate post-war conditions of the Bialowieza Forest and its protected areas. It also constitutes an important contribution to the study of early nature conservation efforts in Poland, particularly those related to species restitution and the preservation of genetic heritage.
Pliki do pobrania
-
MAGDALENA JĘDRO, GRZEGORZ JĘDRO, MAŁGORZATA GOC, GRZEGORZ SZEWCZYK, MAŁGORZATA KNITTER, KORNELIUSZ KNITTER – Awifauna Słowińskiego Parku Narodowego w latach 2009–2019 w świetle danych historycznych
Pobierzpdf - 19.96 MB
-
WOJCIECH SOBOCIŃSKI – Mało znana relacja prof. Tadeusza Vetulaniego, dotycząca losów rezerwatu koników polskich typu tarpana Eguus caballus gmelini w Puszczy Białowieskiej
Pobierzpdf - 8.93 MB