"PNiRP" 44 (3) 2025 r.

Paweł Buczyński, Bernard Staniec, Paweł Bojar, Edyta Buczyńska, Krystian Adam Ołdak, Jan Soja, Agnieszka Tańczuk, Grzegorz Karol Wagner, Dariusz Skarżyński, Adrian Smolis – Skoczogonki (Collembola) torfianek w borze bagiennym w Poleskim Parku Narodowym

STRESZCZENIE

Analizowany jest zbiór skoczogonków (Collembola) pozyskany podczas ba­dań organizmów epigeicznych torfianek w Poleskim Parku Narodowym. Odnotowano łącznie 14 gatunków i jeden takson na poziomie rodzaju, w tym osiem gatunków defi­niowanych jako mokradłowe: Podura aquatica, Ceratophysella scotica, Endonura lu­satica, Isotomurus balteatus, I. plumosus, Pachyotoma crassicauda, Orchesella spha­gneticola i Heterosminthurus novemlineatus. Czynnikami środowiska skorelowanymi w sposób istotny z bogactwem gatunkowym i liczebnością skoczogonków oraz wy­stępowaniem gatunków mokradłowych, były: temperatura powietrza, niektóre wła­sności fizyczne i chemiczne wody (temperatura, pH, przewodnictwo elektrolityczne, ilość substancji rozpuszczonych, potencjał redoks), ich głębokość oraz obfitość krze­wów w bliskim otoczeniu wyrobisk. W wyniku tych badań liczba gatunków Collem­bola znanych z Poleskiego Parku Narodowego i Polesia Zachodniego wzrosła do 25, a gatunków bagiennych do 9.

 

Marcin K. Dyderski, Sonia Paź-Dyderska, Mikołaj Kaczmarski – Rośliny naczyniowe użytku ekologicznego „Traszki Ratajskie” w Poznaniu

STRESZCZENIE

Użytek ekologiczny „Traszki Ratajskie” w Poznaniu powstał w roku 2011 w celu ochrony zagrożonych gatunków płazów: traszki zwyczajnej Lissotriton vulgaris, żaby trawnej Rana temporaria, ropuchy szarej Bufo bufo i zielonej Bufotes viridis, żaby wodnej (kompleks Pelophylax esculentus) oraz grzebiuszki ziemnej Pelobates fuscus. W ostatnich 14 latach realizowano w nim wiele prac z zakresu czynnej ochrony siedlisk i przeprowadzono liczne badania dotyczące płazów zasiedlających ten teren. Brakuje jednak wiedzy na temat gatunków roślin tego obszaru, stąd w 2024 przeprowadzono inwentaryzację florystyczną. Wykazano występowanie 185 gatunków roślin naczyniowych, co stanowi 16,5% flory całego miasta. Wśród nich 69,7% to gatunki rodzime, 16,2% to kenofity, a 13,5% to archeofity. O dużym wpływie antropopresji na florę naczyniową badanego obiektu świadczy dużo większy udział apofitów (62,4%) niż spontaneofitów półsynantropijnych (7,0%), a także duży odsetek gatunków skrajnie hemeroflinych (23,8%). Najliczniej reprezentowane we florze były gatunki klas Artemisietea vulgaris (23,2%), Stellarietea mediae oraz Molinio-Arrhenatheretea (obie klasy po 15,7%). Odnaleziono 13 gatunków zagrożonych w skali miasta, w tym jeden bezpośrednio zagrożony wymarciem (Trifolium alpestre), trzy narażone na wymarcie (Berberis vulgaris, Lonicera xylosteum oraz Stratiotes aloides), siedem potencjalnie narażonych oraz dwa z niepewnym statusem zagrożenia. Dwa kolejne gatunki (Crataegus rhipidophylla i Populus nigra) posiadają status zagrożenia „najmniejszej troski” w skali województwa, a jeden (Veronica catenata) jest narażony na wymarcie w skali kraju. Najcenniejsze gatunki roślin wymagają utrzymania koszenia i zachowania właściwych stosunków wodnych. Dużym zagrożeniem zarówno dla flory jak i dla płazów jest ekspansja inwazyjnych gatunków roślin. Spośród drzew najważniejszymi kenofitami są Ailanthus altissima, Acer negundo, Cornus sericea, Juglans regia i Robinia pseudoacacia. W celu zahamowania ich ekspansji konieczne jest usuwanie owocujących okazów oraz ich odnowienia naturalnego. Wśród roślin zielnych największe znaczenie mają Solidago spp. oraz Reynoutria ×bohemica, które od kilku lat są usuwane. Pomimo wysokiego stopnia antropopresji, użytek ekologiczny ‘Traszki Ratajskie’ jest siedliskiem wielu gatunków roślin naczyniowych i stanowi cenną ostoję płazów w silnie zurbanizowanym krajobrazie. W pracy omówiono rolę szaty roślinnej w kształtowaniu występowania organizmów będących przedmiotem działań ochronnych.

 

Tomasz Zwijacz-Kozica – Inwentaryzacja zimowych nor świstaka Marmota marmota latirostris w Tatrzańskim Parku Narodowym

STRESZCZENIE

Świstak tatrzański Marmota marmota latirostris, endemiczny podgatunek występujący w Tatrach, należy do najbardziej charakterystycznych i jednocześnie zagrożonych elementów fauny alpejskiej Polski. Jego ochrona, wynikająca m.in. z obecności w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej oraz objęcia całego obszaru Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN) siecią Natura 2000, wymaga systematycznego monitoringu. Za najbardziej przydatną metodę oceny stanu populacji uważana była inwentaryzacja nor zimowych (hibernakulów), rozpoznawalnych wiosną po charakterystycznych tunelach w pokrywie śnieżnej. W pracy przedstawiono wyniki inwentaryzacji prowadzonych w latach 2012–2025 oraz oceniono przydatność i ograniczenia tej metody. Kontrole terenowe wykonywano przy użyciu odbiorników GPS, dokumentacji fotograficznej, a od 2023 roku także cyfrowych formularzy ArcSurvey. W 2025 roku dodatkowo przeprowadzono kontrole letnie, aby potwierdzić obecność świstaków w rejonach wątpliwych.Liczba nor zimowych wzrosła z 89 w latach 2012 i 2015 do 128 w 2019 roku, po czym spadła do 97 w 2025 roku. Udział nor wykrywanych jeszcze w pokrywie śnieżnej wahał się od 96% (2023) do 53% (2025). Kontrole letnie w 2025 roku wykazały zanik niektórych stanowisk (m.in. Smreczyński Wierch, Dolina Jaworzynki) oraz obecność świstaków w nowych lub ponownie zasiedlonych lokalizacjach (m.in. Dolina Goryczkowa, Dolinka Buczynowa). Zaobserwowano również samotnego osobnika poza znanym zasięgiem – na Polanie pod Kopieńcem. Wyniki wskazują zarówno na naturalne wahania liczebności populacji, jak i na trudności metodyczne, zwłaszcza związane z warunkami śniegowymi i doświadczeniem obserwatorów. Inwentaryzacja nor zimowych pozostaje cennym narzędziem monitoringu, jednak nie pozwala na określenie bezwzględnej liczebności populacji. Wskazane jest uzupełnienie jej o metody bezpośrednie, np. obserwacje podwójne (IDO), aby rzetelniej ocenić stan ochrony gatunku i rzeczywiste tendencje liczebności populacji.

 

Piotr Daszkiewicz, Tomasz Samojlik – Puszcza Białowieska i żubr w artykułach popularnonaukowego pisma Młody Przyrodnik. Czasopismo Dla Młodzieży

STRESZCZENIE

Artykuł przedstawia tematykę Puszczy Białowieskiej i żubra w popularnonaukowym czasopiśmie dla młodzieży Młody Przyrodnik. Czasopismo Dla Młodzieży. Wydawane w Poznaniu czasopismo ukazywało się w latach 1937-1939. Prowadzone było na bardzo wysokim poziomie merytorycznym, a w redakcji i wśród autorów znajdowali się wybitni przyrodnicy zajmujący się ochroną przyrody. Pismo niewątpliwie odegrało ważną rolę dla popularyzacji i organizacji ochrony przyrody wśród młodzieży. W sumie ukazało się 20 numerów pisma, zaś osiem zawartych w nim tekstów dotyczyło Puszczy Białowieskiej i żubra.

Buczyński P., Staniec B., Bojar P., Buczyńska E., Ołdak K.A., Soja J., Tańczuk A., Wagner G.K., Skarżyński D., Smolis A. 2025. Springtails (Collembola) of peat excavations in the bog forest in the Polesie National Park. Parki nar. Rez. Przyr. 44(3): 3 – 25.

Abstract: A collection of springtails (Collembola) was obtained during the study on epigeic insects of peat excavations in the Polesie National Park. A total of 14 species and one taxon at the genus level were recorded, including eight defined as wetland species: Podura aquatica, Ceratophysella scotica, Endonura lusatica, Isotomurus balteatus, I. plumosus, Pachyotoma crassicauda, Orchesella sphagneticola and Heterosminthurus novemlineatus. The factors significantly related to the species richness abundance of springtails and the occurrence of wetland species were: air temperature, some physical and chemical properties of the water in peat excavations (temperature, pH, electrolytic conductivity, amount of dissolved substances, redox potential), their depth and the abundance of shrubs in the close vicinity of the excavations. As a result of these studies, the number of Collembola species known in the Polesie National Park and Western Polesie increased to 25, and wetland species to 9.

 

Dyderski M. K., Paź-Dyderska S., Kaczmarski M. 2025. Vascular plants of “Traszki Ratajskie” ecological land in Poznań. Parki nar. Rez. Przyr. 44(3): 27 – 56.

Abstract: This study presents the results of a vascular flora investigation in the ecological area ‘Traszki Ratajskie’ in Poznań (5.23 ha). ‘Traszki Ratajskie’ is an ecological area created to protect amphibian populations in the city. For that reason, it has not been a subject of botanical interests. In the studied area we found 185 vascular plants, including 69.7% native species, 16.2% kenophytes, and 13.5% archaeophytes. Vascular flora was under high human impact, expressed by a higher share of apophytes (62.7%) than semisynanthropic spontaneophytes (7.0%), as well as a high share of strongly hemerophilous species (24.2%). Invasive species pose the biggest threat to flora of this area. The most represented phytosociological classes were Artemisietea vulgaris (23.2%), Stellarietea mediae, and Molinio-Arrhenatheretea (both 15.7%). We found 13 threatened species within the city, including one endangered (Trifolium alpestre), three vulnerable (Berberis vulgaris, Lonicera xylosteum and Stratiotes aloides), seven potentially threatened, and two with an unclear threat level. Two species (Crataegus rhipidophylla and Populus nigra) are regionally threatened at the concern level at least, while one (Veronica catenata) is described as vulnerable at the country level. Despite the high level of anthropogenic transformation, the ecological land ‘Traszki Ratajskie’ hosts 16.5% of all vascular plant species of Poznań and provides a valuable site for amphibians within a highly urbanized landscape. The study discussed the role of plant cover for organisms that are conservation targets.

 

Zwijacz-Kozica T. 2025. Inventory of winter burrows of the Alpine marmot Marmota marmota latirostris in the Tatra National Park. Parki nar. Rez. Przyr. 44(3): 57 – 69. 

Abstract: The Alpine marmot Marmota marmota latirostris, a subspecies endemic to the Tatra Mountains, is one of the most characteristic and threatened elements of the Polish alpine fauna. Its conservation status requires systematic monitoring. The most reliable method of assessing the population has been the inventory of winter burrows (hibernacula), identifiable during spring emergence by characteristic snow tunnels. This study summarizes inventories conducted in TPN between 2012 and 2025 and evaluates the usefulness and limitations of this method. Field surveys were carried out by trained park staff using GPS units, photographic documentation, and, from 2023 onward, digital data forms in ArcSurvey. Burrow detection relied on direct verification or, when inaccessible, remote observation with optical equipment. In 2025, additional summer controls were introduced to confirm presence in uncertain sites. The number of winter burrows recorded increased from 89 in 2012 and 2015 to a peak of 128 in 2019, followed by a decline to 97 in 2025. The proportion of burrows identified under snow cover varied considerably, from 96% in 2023 to only 53% in 2025. Summer inspections in 2025 revealed local disappearances (e.g. Smreczyński Wierch, Dolina Jaworzynki) and confirmed marmot presence in other sites (e.g. Dolina Goryczkowa, Dolinka Buczynowa). A solitary individual was also observed outside the known range at Polana pod Kopieńcem, indicating potential dispersal capacity. The results highlight both natural population fluctuations and methodological challenges, especially dependence on snow conditions and observer experience. Although winter burrow inventories remain a valuable tool for long-term monitoring, they cannot provide absolute population numbers. Complementary methods, such as double-observer counts at selected colonies, are recommended to ensure accurate assessment of conservation status.

 

Daszkiewcz P., Samojlik P., 2025. Białowieża Primeval Forest and the European bison in the the popular science journal Młody Przyrodnik. Czasopismo Dla Młodzieży. Parki nar. Rez. Przyr. 44(3): 77 – 79.

Abstract: The article presents the subject matter of Białowieża Primeval Forest and the European bison in the popular science youth magazine Młody Przyrodnik. Czasopismo Dla Młodzieży. Published in Poznań, the magazine appeared between 1937 and 1939. It was run at a very high substantive level, with the editorial board and authors including outstanding naturalists engaged in nature conservation. The magazine undoubtedly played an important role in popularizing and organizing nature protection among young people. In total, 20 issues of the magazine were published, eight of which contained texts concerning Białowieża Primeval Forest and the European bison.